پرویزن

یادداشت های اسماعیل رمضانی

من رییس جمهور می شوم، پس می شوم!

اردیبهشت۱۳

«قیمت طلا از فردا افزایش می یابد» فرض کنید این تیتر نخست یکی از روزنامه های پرتیراژ امروز باشد. فردا هم دقیقا همین اتفاق بیافتد و قیمت طلا افزایشی ناگهانی بیابد. نتیجه گیری شما از این رویداد چه خواهد بود؟ آیا آن روزنامه به اطلاعاتی پنهانی از فراز و نشیب های بازار دست یافته و یا از تحلیلگرانی زبده بهره می برد؟ در اغلب موارد پاسخ خیر است. این تنها یک تکنیک رسانه ای و تبلیغاتی مبتنی بر «پیشگویی صادق» است؛ یعنی چیزی که ما پیش بینی می کنیم برای اینکه اتفاق بیافتد. وقتی می گوییم فردا قیمت طلا و دلار افزایش می یابد خودبخود یک تقاضای کاذب در بازار ایجاد می شود و طبق فرمول ساده اقتصاد عدم تناسب تقاضا با عرضه موجود قیمت را بالا می برد. به همین ترتیب وقتی مردم با شایعه ای مبنی بر کمبود فلان کالا در آینده ای نزدیک روبرو می شوند، خودشان بازار آن کالا را جارو می کنند تا عملا شایعه تحقق پیدا کند. اگر یک خبرنگار بعد از گزارش پایان یک تحصن، اعلام کند که ممکن است تحصن در جای دیگری ادامه پیدا کند؛ آیا تحصن کنندگان به دلیل همین جملات، آن پیش گویی را محقق نمی‌سازند؟
بدین ترتیب پیش گویی صادق آن نوع پیش گویی است که به صرف گفته شدن حتماً محقق خواهد شد. بنابراین منطق عملکردی آن ورای حقیقت و خطا است چراکه معمولا به هیچ حقیقت خاصی اشاره نمی‌کند، بلکه با ایجاد امید و علاقه نسبت به یک امر آن را به وجود می‌آورد. یکی از عرصه های ویژه در این تکنیک، حوزه سیاسیت و تبلیغات انتخاباتی است. وقتی یک نفر خود را از پیش، برنده انتخابات معرفی می کند یعنی می خواهد بگوید بهتر است شما هم در راهی قدم بردارید که اکثریت می روند. وقتی نتایج یک نظرسنجی مبنی بر پیشگامی یک کاندیدای خاص منتشر می شود، در واقع یکی از اهداف پنهان آن این است که یک پیشگویی صادق را محقق سازد. مهم این است که مردم مجاب شوند که این اتفاق خواهد افتاد، آنگاه حتما خواهد افتاد. گاهی وقت ها حتی برای تحقق این پیشگویی ها سرمایه گذاری های عجیبی می شود. مثلا در سریال معروف ۲۴ می بینیم که یک کاندیدای سیاهپوست بالاخره رییس جمهور امریکا می شود. شاید در سال ۲۰۰۱ میلادی که پخش این سریال آغاز شد کسی گمان نمی کرد که در سال ۲۰۰۸ یک رنگین پوست رییس جمهور امریکا شود اما حالا به راحتی می توان دست پنهان سیاست را برای ایجاد یک باور عمومی و تحقق یک رییس جمهور سیاهپوست در امریکا در پشت این سریال عظیم مشاهده کرد. پیشگویی های ادامه دار آن سریال مبنی بر رییس جمهور شدن یک زن در امریکا به وقوع نپیوست و دقیقا نشان داد آنها علم غیب نداشته اند، بلکه تنها می خواستند منویات خودشان به صرف گفته شدن، تحقق پیدا کند.
جهان امروز عرصه پیشگویی های صادق است. جایی که رسانه ها به جای انعکاس واقعیت، خودِ واقعیت را می سازند. آنچه به عنوان خبر و یا نظر منتشر می شود، لزوما آن چیزی نیست که اتفاق افتاده، بلکه گاهی آن چیزی است که «برخی» می خواهند برای «همه» اتفاق بیافتد.

پی نوشت: این یادداشت در ستون هفتگی سواد رسانه ای، روزنامه همشهری در روزهای چهارشنبه منتشر شده است.

در دسته : ارتباطات , سیاسی

آدرس ایمیل شما منتشر نمیشود

وب سایت آزمایشی

متن دیدگاه شما :